Danuta Olędzka

1927-2025

Danuta Olędzka (z domu Sorgowicka) – architektka, urbanistka, przedstawicielka modernizmu, współtwórczyni gdańskich falowców.

Urodziła się 3 marca 1927 roku w Poczapowie (teren dzisiejszej Białorusi). W czasie II wojny światowej przerwała edukację szkolną, którą następnie kontynuowała w Wieluniu i potem w Gdyni, gdzie ukończyła liceum i zdała maturę. W 1947 roku rozpoczęła studia na Wydziale Architektury Politechniki Gdańskiej, które ukończyła w 1952 roku z tytułem magistra inżyniera architekta. Po uzyskaniu dyplomu Olędzka krótko pracowała jako inspektorka nadzoru budowlanego w Banku Inwestycyjnym, a następnie jako asystentka na Wydziale Architektury Politechniki Gdańskiej. Jednak to projektowanie stało się jej główną pasją i powołaniem. W 1953 r. rozpoczęła długoletnią pracę jako projektantka w Miastoprojekcie Gdańsk – biurze odpowiedzialnym za najważniejsze realizacje architektoniczne regionu.

Współtworzyła wiele projektów, które stały się charakterystycznymi elementami przestrzeni miejskiej Pomorza. Do najważniejszych należą:
– Falowce na gdańskim Przymorzu – serię budynków mieszkaniowych o falującej formie elewacji, w tym falowiec przy ul. Obrońców Wybrzeża – najdłuższy budynek mieszkalny w Polsce i jeden z najdłuższych w Europie, którego budowa rozpoczęła się w 1970 r. (projekty wespół z Tadeuszem Różańskim i Januszem Morkiem).
– Dom Technika (NOT) w Gdańsku – obiekt użyteczności publicznej.
– Szkoła Podstawowa nr 1 w Sopocie oraz budynki użyteczności publicznej i ośrodki wypoczynkowe w Krynicy Morskiej i Juracie.
– Projekty mniejszych obiektów mieszkalnych, ratusza w Dzierzgoniu, a także budynków prywatnych.

Była przedstawicielką modernizmu, łączącą funkcjonalne założenia urbanistyczne z nowatorskim podejściem do formy i struktury budynków. Jej falowce stały się nie tylko odpowiedzią na potrzeby mieszkaniowe epoki PRL, ale także ikoną powojennej architektury mieszkaniowej w Polsce. Uważana jest za jedną z najważniejszych autorek powojennej architektury Trójmiasta, jej twórczość na stałe wpisała się w krajobraz Gdańska i symbole polskiego modernizmu XX w.

Zmarła 22 marca 2025 r. w Gdańsku, w wieku 98 lat.

Bibliografia
A. Boćkowska, Mieszkanie z wielkiej płyty? Nie było bardziej intratnego zajęcia dla architekta w tamtych czasach, Wysokie obcasy, 19.04.2025, za: https://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/7,53662,31854836,cos-jest-czegos-nie-ma.html Dostęp: 12.12.2025
B.Ciarkowski, Architektura na miarę możliwości. Danuta i Daniel Olędzcy, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 2023.
K. Grabowski, OLĘDZKA DANUTA, architekt, „Gedanopedia” : https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=OL%C4%98DZKA_DANUTA,_architekt Dostęp: 12. 12. 2025
J. Knera, Projektowanie falowca w epoce normatywów, [w:] Nowe idzie od morza, red. A. Wołodźko, Gdańsk 2023. Dostęp: 12.12.2025
https://www.gdansk.pl/odeszli/Danuta-Oledzka-1927-2025,a,297914 Dostęp: 12.12.2025
https://www.architekturaibiznes.pl/danuta-oledzka-1927-2025,38942.html Dostęp: 12.12.2025
P. Szafer, Współczesna architektura polska, Warszawa 1988.
https://metropolitanka.ikm.gda.pl/danuta-oledzka-gdanska-modernistka/